Home

Wetenschap en techniek in het basisonderwijs: Kies wat past bij je team

Dit project draagt bij aan de realisatie van Doel 1

In 2001 startte PBT (voorheen Platform Bèta Techniek) in opdracht van het ministerie van OCW de VTB-projectsubsidie: Verbreding Techniek in het Basisonderwijs. Het initiatief, dat als een prelude op het Techniekpact valt te zien, heeft op basisschool St. Trudo in Stiphout meteen ongekend veel weerklank gevonden. Techniek wordt er met hoofdletters geschreven: leerlingen, docenten en ouders zijn zeer enthousiast. St. Trudo geniet landelijke bekendheid, maar zelf vinden ze het niet meer dan vanzelfsprekend. Techniek is leuk!

INTERVIEW MET GONNIE VERHAGEN, DIRECTEUR, EN CINDY RAAIJMAKERS, TECHNIEKCOÖRDINATOR, BASISSCHOOL ST. TRUDO IN STIPHOUT, HELMOND

Achter het technieksucces staan twee vrouwen: Cindy Raaijmakers, techniekcoördinator vanaf het begin dertien jaar geleden en Gonnie Verhagen, sinds 2011 directeur van St. Trudo.

Gonnie Verhagen: “Drie jaar geleden belandde ik midden in het project techniek dat docent Cindy Raaijmakers vol aanstekelijk enthousiasme heeft opgestart. Succes staat of valt met de techniek coördinator: Cindy is de ideale kartrekker. Mijn rol als directeur zie ik als faciliterend, ik maak ruimte voor materieel en (team)scholingen. Verder maak ik de koppeling met visie en schoolontwikkelingen. Een techniekcoördinator kan niet in haar/zijn eentje na schooltijd nog eens iedereen enthousiast maken: het gehele team moet het begrip techniek omarmen opdat het vast onderdeel is en blijft van de schoolontwikkeling. Docenten vormen de crux van het onderwijs.”

DREMPEL

DSCF4358Op de St. Trudo worden kinderen in groep 1 direct vertrouwd gemaakt met techniek en in een continue leerlijn – ingebed in de reguliere vakken en aangepast op leeftijd – nemen hun kennis en vaardigheden tot en met groep 8 navenant toe.
Gonnie Verhagen: “Techniek wordt kinderen niet gauw te moeilijk. Het zijn veeleer de docenten die over een drempel heen moeten. Zij hebben in hun opleiding het vak Wetenschap en Techniek vaak niet gehad en denken beschroomd: ik kan nog geen band plakken, moet ík nu techniek geven?”

Cindy Raaijmakers zet uiteen hoe de stap over de drempel en het daaropvolgende succes nauw samenhangen met ogenschijnlijk simpele zaken als de toegankelijkheid en beschikbaarheid van materialen. En met het over de streep trekken van collega’s. “In 2004 introduceerde St. Trudo als één van de eerste basisscholen in Nederland techniek als vak aan de hand van de methode De Techniektorens. Kasten in de vorm van kasteeltorens met daarin de kisten met lessen.

De opdrachten omvatten de meest uiteenlopende handelingen met duidelijke leerkracht- en leerling-handleidingen. Van het maken van tandpasta, Meccano tandwielen en zeepjes tot het leggen van knopen. Ik begon met natuurkunde praktijklessen en trok ook mijn collega’s mee door iedere stap uitvoerig in het team te bespreken. Allereerst zorgde ik ervoor dat alle benodigde spullen zich voor het grijpen, in de kisten bevonden.”

REFERENTIESCHOOL

Hetzelfde deed ze voor de rekenlessen. Met deze praktische aanpak ruimde Raaijmakers een grote hindernis uit de weg. Niemand verliest meer tijd of animo met het zoeken naar bakken, trechters of maatbekers voor watermetingen of naar lijm, stiften of geo-driehoek voor constructieopdrachten. Alles staat pakklaar. Als ervaringsdeskundige op een referentieschool voor De Techniektorens gaf zij regelmatig workshops en studiedagen op scholen die het goede voorbeeld wensten te volgen. “Soms stonden de techniektorens al een half jaar in het schoolgebouw zonder dat iemand achter de deur had gekeken. Zodra ik docenten twee kistjes aanreikte om ermee aan het werk te gaan, was de drempel wég. Aan het eind van de studiedag gingen de kisten niet terug de torens in, maar verhuisden ze naar de eigen klas om er direct de volgende dag met de kinderen mee aan de slag te gaan.”

INBEDDEN

Wanneer het begin is gemaakt, is het zaak Wetenschap en Techniek op een onnadrukkelijke wijze te integreren in de traditionele vakken.

Verhagen: “Op St. Trudo maken we De Techniektorens procesgericht doordat docenten ze inbedden in hun programma. In groep drie komt in de taalles bijvoorbeeld het woord ‘huis’ aan de orde – de techniekkist van groep drie sluit hierop aan met de handleiding huisjes maken. Door het stapelen van stenen (blokken) bouwen de kinderen een huis. Kinderen onthouden beter door te ervaren. Op die manier versterken en verdiepen taal en techniek elkaar.”

Het succes dat met hard werken, het delen van ervaringen en voortdurende aandacht is bereikt, heeft Verhagen en Raaijmakers ook inzicht verschaft in mogelijke valkuilen.

VALKUILEN

Raaijmakers: “De grootste valkuil is dat een school voor kapitalen aan materialen aanschaft, ze op de gang zet en het de leerkrachten zelf laat uitzoeken. Het is een gezamenlijke exercitie waarvoor iedereen aandacht moet hebben. De directie en het team zetten er samen de schouders onder. Plan het in, ga het vooral een keer gewoon dóen. Kijk hoe geweldig je kinderen het vinden: dát trekt iedereen over de streep.”

Een tweede valkuil is dat scholen veel geld uitgeven aan één jaar gastles.

“Beter is het te investeren in iets wat docenten zelf jaarlijks in kunnen zetten om techniek in het onderwijs te verankeren.”
Het zal niet iedere school lukken om het vak Wetenschap en Techniek op dezelfde brede en grondige wijze toe te passen als de St. Trudo. Raaijmakers adviseert dat scholen zich niet overeten aan hun voorbeeld met alle verschillende vormen van techniekonderwijs qua vakken, techniektorens en ontwerpend leren. “Het kan toereikend zijn om één van die dingen te doen. Kies wat bij jouw team past. Een school met een uitgesproken cultureel-creatief profiel kan techniek uitstekend introduceren in het vak handvaardigheid. Veel handvaardigheidslessen zijn te benaderen vanuit de ontwerpcyclus; leg verbindingen en win hiermee tijd voor technieklessen.”

21ST CENTURY SKILLS

Bassischool St. Trudo is een vindplaatsschool. Dat houdt in dat zij nauw samenwerkt met het TalentenKracht centrum en onderzoekers van de Universiteit Leuven, PABO de Kempel Helmond en het onderwijsadviesbureau Onderwijs Maak Je Samen. Raaijmakers: “Het is Leuven opgevallen dat er bij ons op het techniekdomein geen verschil bestaat tussen jongens en meisjes. Gewoon vroeg mee beginnen dus.”

Twee leervragen stelde St. Trudo haar partners. De school wilde ‘techniek’ bij de kinderen meten – wat kunnen ze, wat kunnen we ze nog meer bijbrengen? Er is een speciale app ontwikkeld, de TOI, techniek observatie instrument. (Ook beschikbaar voor andere scholen.) “TOI is gebaseerd op de ontwerpcyclus; door het inzetten van TOI zijn we ons meer gaan richten op ontwerpend leren. We willen dat kinderen niet alleen maken, maar van te voren onderzoeken en erover nadenken. Ten tweede wilde het St. Trudo team achterhalen welke interventies van een leerkracht de technieklessen verder optimaliseren.

Verhagen: “Het traject met de Universiteit van Leuven bracht het inzicht dat we de lat voor het eindresultaat niet te hoog moeten leggen: juist de weg ernaartoe, het proces is belangrijk. Uit Leuvense camera-observaties kwam het belang naar voren van open vragen stellen, kinderen als gelijkwaardige partners behandelen bij het oplossen van vraagstukken. De 21st Century Skills – het zelfstandig handelen en denken van kinderen – is uitermate belangrijk voor hun groei.”

Docent aan het werk

BELANGSTELLING

De kinderen, docenten en ouders vinden het Wetenschap en Techniek onderwijs op St. Trudo intussen ‘gewoon’. Door de uitgebreide mediabelangstelling – bezoeken van Staatssecretaris OCW Sander Dekker en ruimtevaarder André Kuipers – realiseren zij zich verrast dat het niet vanzelfsprekend is.

Raaijmakers: “Het is heerlijk om André Kuipers bij het betreden van onze school te horen uitroepen: ‘Oh, deden ze zoiets maar op de school van mijn kinderen.’

Verhagen: “Natuurlijk vinden ook de kinderen het geweldig als Sander Dekker het hier ‘hartstikke gaaf’ vindt en zo op de St. Trudo zou willen zitten.”

TIPS/LESSONS TO LEARN:

  • een succesvolle stap over de drempel naar Wetenschap en Techniek hangt nauw samen met simpele zaken als toegankelijkheid en beschikbaarheid van materialen
  • behandel kinderen als gelijkwaardige partners bij het oplossen van vraagstukken: zelfstandig handelen en denken is uitermate belangrijk voor hun groei
  • scholen, laat leerkrachten het niet zelf uitzoeken met de dure (techniek)materialen op de gang; doe het als directie en team samen
  • het gehele team moet het begrip techniek omarmen opdat het vast onderdeel is en blijft van de schoolontwikkeling
  • geen dure gastlessen, maar investeer in eigen docenten om techniek in het onderwijs te verankeren
  • het trekt iedereen over de streep om te zien hoe geweldig kinderen Wetenschap en Techniek vinden

Deze case is een voorbeeld van doel 1 van het Techniekpact: Alle basisscholen bieden hun leerlingen structureel wetenschap & technologie aan in 2020, met een prominente plek voor digitale vaardigheden.  

MEER CASES BIJ DOEL 1