Home

Verwonderpaspoort voor jonge ontdekkingsreizigers

Dit project draagt bij aan de realisatie van Doel 3

Het Verwonderpaspoort opent voor Leidse basisschoolkinderen de deur naar een wereld vol natuur, wetenschap, techniek en duurzaamheid. Op www.verwonderpaspoort.nl kunnen leerkrachten en ouders grasduinen in het activiteitenaanbod van elf educatieve instellingen. “In plaats van door foldertjes te moeten bladeren, kunnen we nu doelgericht zoeken”, zegt teamleider Ivonne Keepers van basisschool St. Joseph. “Onze keuzes sluiten daardoor beter aan bij de kinderen en het curriculum. We komen op de site zoveel leuke dingen tegen, dat we er vaker op uit gaan. En dat de kinderen na afloop van elke activiteit toegang krijgen tot een online eiland vol activiteiten, maakt het extra leuk.”

Het Verwonderpaspoort is een samenwerking tussen Leidse scholen en een groot aantal organisaties: Naturalis, Rijksmuseum Boerhaave, Stichting Naar Buiten!, Technolab Leiden, Junior Science Lab, Wetenschapsknooppunt Leiden, Hortus botanicus Leiden, Sterrewacht Leiden, IVN Bewaarde Land, Vereniging Leidse Schooltuinen, NDE Leiden en de pabo van Hogeschool Leiden.
Op initiatief van Yuri Matteman, Hoofd Educatieve Ontwikkeling van Naturalis Biodiversity Center, is in drie jaar tijd een goed lopende samenwerking ontstaan. Het doel is kinderen zowel binnen als buiten school en zowel binnen als buiten schooltijd een samenhangend educatief aanbod op het gebied van natuur, wetenschap, technologie en duurzaamheid (NWTD) aan te bieden.

Finalist Museum Educatieprijs 2017

Dat lukt: de samenhang van NWTD-activiteiten voor basisschoolkinderen in Leiden is verbeterd en uit evaluaties blijkt dat kinderen en leerkrachten enthousiast zijn. Binnen een jaar na de lancering van het Verwonderpaspoort in augustus 2016 hadden al 38 van de 41 Leidse basisscholen met een of meer klassen meegedaan aan een of meer activiteiten. Het doel om in anderhalf jaar tijd 5000 kinderen te bereiken (60% van alle Leidse basisschoolleerlingen) was al binnen een jaar bereikt. Het leverde het Verwonderpaspoort een finaleplaats op bij de Museum Educatieprijs 2017 in de categorie ‘best lopende project’.

Verbetering en verrijking

Leerkracht en natuur- & techniekcoördinator Nicolette Muusse van Woutertje Pieterse – een openbare basisschool die zich profileert met natuur & techniek - heeft vanaf het begin over het Verwonderpaspoort meegedacht. Ook zij vindt het een verbetering dat alle activiteiten nu onder één noemer te vinden zijn en dat leerlingen na afloop van een activiteit thuis op ontdekkingsreis kunnen gaan naar het online eiland dat aan die activiteit is gekoppeld. “Sowieso is het een verrijking dat leerlingen in contact komen met kennis en materialen die wij als school zelf niet in huis hebben. Doordat alle partijen samenwerken, wordt de drempel naar activiteiten lager.”

Lesvervangende activiteiten

Als haar school binnenkort is overgestapt op een wereldoriëntatiemethode die meer ruimte biedt aan thematische activiteiten, hoopt Muusse dat haar collega’s de activiteiten uit het Verwonderpaspoort vaker zullen gaan inzetten ter vervanging van een les (nu komen ze er nog bovenop). Dat kan, omdat bij elke activiteit in het Verwonderpaspoort precies is aangegeven welke delen van de kerndoelen van het basisonderwijs en welke vaardigheden ermee zijn afgedekt.

Hetzelfde doel

Veel van de partners van het Verwonderpaspoort zijn in zekere zin concurrenten van elkaar. Waardoor loopt de samenwerking zo goed? “Uiteindelijk heeft iedereen hetzelfde doel: kinderen enthousiast maken voor natuur, wetenschap, technologie en duurzaamheid”, zegt Hanny Gijsman, coördinator van het Wetenschapsknooppunt van Universiteit Leiden. “Voorheen zaten we in de situatie dat iedereen zijn eigen aanbod naar scholen en gezinnen stuurde. Mensen zagen door de bomen het bos niet meer. Nu kun je je als instelling richten op datgene wat je onderscheidt.”

Rode draad

Ook Yuri Matteman noemt ‘denken vanuit het gezamenlijke doel’ de sleutel tot het succes van het Verwonderpaspoort. “Wij willen bijvoorbeeld allemaal bij leerlingen een onderzoekende houding stimuleren. Dat bereik je alleen door onderzoekend en ontwerpend leren als rode draad door de activiteiten van alle partners heen te laten lopen; niemand krijgt dat in zijn eentje voor elkaar. Daarnaast kunnen we de scholen samen beter bedienen dan alleen. Partners hoeven niet allemaal het wiel uit te vinden; elke partner kan datgene bijdragen waar hij het best in is.”

Gelijkwaardige partners

Een voorwaarde is wel dat alle partners een gelijkwaardige plaats hebben in de samenwerking, ook al is de ene instelling groter en heeft deze meer resources dan de andere. Bovendien is het van belang dat iedereen begrip kan opbrengen voor elkaars omstandigheden. “Moet een partner bij een gezamenlijke activiteit een keer verstek laten gaan, dan moet dat bespreekbaar zijn. Het werkt alleen als onderling vertrouwen de basis is”, zegt Matteman.

Gezamenlijke kwaliteitseisen

Zo flexibel als de samenwerking is, zo strak wordt er gestuurd op kwaliteit. Iedere activiteit en elk online eiland moet aan gezamenlijk geformuleerde kwaliteitseisen voldoen om in het Verwonderpaspoort te worden opgenomen. De Hogeschool Leiden bewaakt deze kwaliteit. Verder heeft iedere instelling een ‘kwaliteitsbuddy’. Partners bezoeken elkaars activiteiten en online eilanden en voorzien elkaar van feedback.

Toekomst

Op 31 december 2017 loopt de ontwikkelfase van het Verwonderpaspoort af. Daarmee eindigt ook de startfinanciering door de Gemeente Leiden, het Mondriaanfonds en het Kiezen voor Technologie Innovatieprogramma. Zij betaalden het overkoepelende werk, terwijl iedere partner daarnaast zelf de kosten droeg voor de ontwikkeling van zijn eigen activiteiten en eilanden. Voor de uitbouw na 1 januari 2018 hoopt Matteman de samenwerking met alle partners, de Gemeente Leiden en diverse fondsen voort te zetten.

Professionalisering van docenten

Dat is belangrijk, want er is nog genoeg te doen, zegt Matteman, die het Verwonderpaspoort op termijn graag wil openstellen voor scholen en gezinnen buiten Leiden. “We willen de online Verwonderwereld nog veel aantrekkelijker maken. Verder gaan we onder meer met directeuren van scholen om tafel om te bekijken of we, in aanvulling op W&T-cafés die we eerder hebben georganiseerd, kunnen helpen bij de professionalisering van docenten op het gebied van Wetenschap & Technologie.”

Open source

Alles wat in het projet is ontwikkeld, is open source en daarmee te gebruiken voor implementatie in andere regio’s. Matteman: “Vanuit Oost-Nederland en Utrecht is daar ook al interesse voor getoond. Uiteraard draait het om echte samenwerking en dat is aan instellingen en scholen zelf. Maar de ontwikkelde materialen, inclusief de online wereld, zijn voor iedereen beschikbaar.”

4 gouden tips
Ook samen met andere partijen bezig om W&T-activiteiten voor de jeugd te bundelen? Vier praktische tips van het Verwonderpaspoort:

1. Inzetten op een combinatie van offline/online en school/thuis vergroot het effect, doordat kanalen elkaar versterken.
2. Bied kinderen iets aan wat ze kunnen verzamelen. Dat motiveert ze om terug te komen / verder te gaan. 
3. Bij een groot samenwerkingsproject als dit komt veel regelwerk kijken. Investeer in een goede projectcoördinator die de organisatie op zich neemt.
4. Check voortdurend of je op de goede weg zit door vanaf het begin de gebruikers bij de ontwikkeling te betrekken. Laat hun wensen en belangen zwaarder wegen dan je eigen voorkeuren.

Meer weten?

Over het Verwonderpaspoort: www.verwonderpaspoort.nl
Over de onderwijskundige achtergronden: https://www.verwonderpaspoort.nl/page/35894/het-concept

Contact

Leonie.bakker@naturalis.nl

Dit project draagt bij aan de realisatie van Doel 3 én Doel 1 van het Techniekpact: 'Versterken van publiek-private samenwerkingen in primair en voortgezet onderwijs' en 'Basisscholen bieden in 2020 structureel W&T aan'

MEER CASES BIJ DOEL 3