Home

Nieuwsbrief // werken in de techniek

Zorg dat Nederland blijft werken

123 Actieplan voor de arbeidsmarkt en talentontwikkeling

De tekorten op de arbeidsmarkt zijn in veel sectoren enorm. Hoog tijd voor radicale maatregelen, vindt hoogleraar Arbeidsmarkt Ton Wilthagen. MBO Raad-voorzitter Ton Heerts reageert op Wilthagens 123 Actieplan om te zorgen dat Nederland blijft werken.


Op de foto - links: Ton Wilthagen, rechts: Ton Heerts

De krapte op de arbeidsmarkt wordt steeds erger, signaleert hoogleraar Arbeidsmarkt Ton Wilthagen van Tilburg University. "Die krapte vind je niet alleen in de technieksector, maar bijvoorbeeld ook in bouw, zorg en onderwijs", vertelt Wilthagen. "Daardoor stapelen de problemen zich op. Als er bijvoorbeeld te weinig leerkrachten zijn om onderwijs te geven, kunnen ouders kinderen nog maar vier dagen naar school brengen en hebben ze de kinderen een dag thuis. Deze problematiek zorgt niet alleen voor economische schade, maar raakt ook vitale functies in de maatschappij. In sommige regio’s kunnen ziekenhuizen niet meer iedereen helpen of moet de politie serieuze zaken laten vallen. Het water stijgt echt tot de lippen. We moeten zorgen dat Nederland blijft werken."

Onorthodoxe oplossingen
"Het kabinet heeft wel een aanvalsplan", vervolgt Wilthagen. "Maar met een te afwachtende houding. Ze gaan ervan uit dat de markt een groot deel van het probleem zelf wel oplost. Dat is niet zo. Deze problematiek gaat in sommige sectoren nog lang aanhouden. Denk aan de oplopende wachttijden in de zorg. Er zijn nu onorthodoxe oplossingen nodig." Daarom heeft Wilthagen zelf initiatief genomen en samen met andere experts en belangenverenigingen het '123 Actieplan voor de arbeidsmarkt en talentontwikkeling' gelanceerd. "Daarmee willen we vooral aansluiten bij de sectoren en regio’s die het betreft", legt hij uit. "In Brainport Eindhoven merk ik dat zij de noodzaak wel zien. Zij beseffen bijvoorbeeld wat de kenniswerkersregeling opgeleverd heeft waarmee we talentvolle medewerkers in de crisis tijdelijk onderbrachten bij universiteiten. Nu zijn omgekeerde maatregelen nodig. Daar is veel begrip voor. We hoeven niet te wachten op nieuwe wetten. We hebben goede relaties met partijen in de triple helix tussen overheid, bedrijven en onderwijs, zoals Techniekpact. Zij kunnen zelf oplossingen organiseren. Wij willen daarbij graag meedenken en plannen uitwerken."

Het maximale uit de jeugd
Op het actieplan staan drie acties. De eerste is ‘Talent naar voren halen’. Het idee is om jongeren in de eindfase van hun studie alvast in te zetten op de arbeidsmarkt. Wilthagen: "De Techniekpact-regio’s kunnen bijvoorbeeld met onderwijsinstellingen bespreken hoe zij nog meer studeer/werk-mogelijkheden kunnen organiseren." Maar MBO Raad-voorzitter Ton Heerts vindt dat geen goed idee. "Studenten moeten vooral studeren. Dat is de beste investering voor de totale arbeidsmarkt. Tot 27 jaar moeten we alles doen voor een zo passend mogelijk diploma. Als jongeren te vroeg gaan werken, lopen ze een achterstand op en hebben ze over een paar jaar een probleem. We moeten ze niet te vroeg belasten met verdienvermogen. Met bijbaantjes dragen ze al op een informele manier bij aan de arbeidsmarkt. Maak dat niet formeel. Laat ze in hun jeugd het maximale uit zichzelf halen. En bereid ze goed voor op een leven lang leren."

Jongeren zijn enthousiast
Wilthagen begrijpt die kritiek wel. "Ik wil graag benadrukken dat studenten wel een diploma moeten halen. Maar voor die tijd zie ik meer ruimte om werken en leren te combineren. Op het mbo is daar al relatief veel aandacht voor, bij BOL-trajecten met stages en bij BBL-trajecten in zijn geheel. Maar zeker bij hbo en wo is meer mogelijk op dit gebied. Op de universiteit hebben studenten niet eens een stage voor studiepunten. Terwijl slechts 2% van de afgestudeerden wetenschappelijk onderzoek gaat doen. De rest komt in het bedrijfsleven of in maatschappelijke organisaties terecht. Mijn eigen studenten vinden hun studie vaak te louter theoretisch. Zij willen theorie graag combineren met praktijk en een bijdrage leveren aan de maatschappij. Ze reageren dan ook enthousiast op deze plannen. Door in hun eigen vakgebied aan de slag te gaan, bouwen ze daar ook al een netwerk op. Nu zijn ze bijvoorbeeld teammanager in een supermarkt. Dat kunnen mensen met een andere opleiding ook."

Omscholing op maat
Daarmee komen we bij actie twee op de lijst: 'Werkzoekenden mobiliseren'. Daar staat Heerts helemaal achter: "Veel mensen die nu geheel of gedeeltelijk werkloos zijn kunnen meewerken. Daar moeten we een beroep op doen. Vraag ze erbij. Vanaf 27 jaar is het zaak om een Werkfit-diploma te halen. Werklozen moeten niet alleen beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt, maar ook voor scholing. Onder andere met werk/leerbanen op maat, ook voor mensen van 40 of 55. Gemeenten en UWV moeten ervoor zorgen dat mensen die omscholing af kunnen maken. En in het beroepsonderwijs moeten mensen hier tijd voor vrijmaken, bijvoorbeeld door ook op zaterdag les te geven. Het is belangrijk dat iedereen meedoet. Je ziet nu bijvoorbeeld dat bouwprijzen oplopen door personeelstekort. Dan merk je: arbeid is het echte kapitaal." Wilthagen: "De Techniekpactregio’s kunnen bijvoorbeeld een universeel bruikbaar skills-paspoort aanbieden aan werkzoekenden om transparant te maken wie wat zou kunnen doen."

Meer uren voor deeltijders
De derde actie sluit hierop aan: 'Deel je tijd'. "We moeten mensen met deeltijdbanen verleiden om meer uren te werken", reageert Heerts. Wilthagen legt uit: "Hier zijn wel plannen voor ontwikkeld door de Taskforce DeeltijdPlus, maar de regering pakt niet door. Uit cijfers van het CBS blijkt dat vooral vrouwen met kinderen in deeltijd blijven werken. Zij willen wel meer werken, maar daar zijn meer voorzieningen voor nodig. De mogelijkheden voor kinderopvang en ouderschapsverlof zijn in Nederland nog steeds erg summier. Het vaderschapsverlof is nu wel uitgebreid van twee naar vijf dagen, maar binnen Europa is dat nog steeds heel weinig. Het is tijd om echt stappen te zetten."

Technologische ondersteuning
Heerts zou graag nog een andere actielijn onder de aandacht brengen: technologische ondersteuning. "In de toekomst is er geen beroep meer zonder technische hulpmiddelen. Van toezichtcamera’s in de beveiliging tot tilmiddelen in de zorg." Wilthagen beaamt dat: "Techniek doordringt alle sectoren. Het speelt ook een belangrijke rol bij oplossingen voor grote vraagstukken als klimaatverandering en de energietransitie. Digitalisering en robotisering maken nieuwe dingen mogelijk en daarvoor moet mensen andere dingen doen en kunnen. Dat moeten we ze tijdig leren. Kinderen moeten niet alleen met tablets leren werken, maar ook begrijpen hoe die apparaten werken. Bereid mensen voor om hand in hand te werken met robots. Zorg dat Nederland blijft werken. Daar is techniek voor nodig in de volle breedte."